Info

Wat is een trafohuisje?

Het transformatorhuisje is het laatste onderdeel in een hele schakel om elektriciteit tot bij het stopcontact in de huizen te krijgen. Van de centrale liep het via houten palen en masten met draden naar het transformatorhuisje en van daar op dezelfde manier naar de huizen en de straatlantaarns. Er komt op de meeste plaatsen dus letterlijk een huisje bij in de straten.

Er bestaan verschillende termen voor hetzelfde gebouw: trafohuis, transformatorhuis, cabine, elektriciteitscabine, transformatiecabine, stroomcabine, hoog- of middenspanningsruimte… Wij kozen om trafohuisje te hanteren.

De trafohuisjes zijn verantwoordelijk voor verschillende straatnamen. Nieuwe namen of nieuwe straten, dat kan al eens verschillen, maar vaak verwijzen ze wel naar het eerste trafohuisje in een gemeente. Je vindt een Kabienstraat in onder andere Vorselaar, Grobbendonk, Lille, Laakdal en Geel.

Lees meer
Wat is een trafohuisje? Wat is een trafohuisje?

Geschiedenis van de elektriciteit

Elektriciteit zelf is geen uitvinding van de mens. Zo is bliksem elektrisch geladen. Je kan ook statische energie opwekken door verschillende materies tegen elkaar te wrijven. Je kan als mens op die manier ook statisch geladen geraken en dat vervolgens met een schokje doorgeven aan een volgende persoon. Elektriciteit bestaat dus al langer dan de mens, maar de mens heeft manieren gezocht en gevonden om elektriciteit te gebruiken en zelfs te produceren.

De mens gaf elektriciteit ook een naam. Het waren de Grieken die bij gebruik van amber (ook wel barnsteen genoemd) opmerkten dat die statisch geladen raakte door er met bijvoorbeeld wol over te wrijven. Het Griekse woord voor amber is ‘elektron’ en dat woord ligt aan de basis van de term ‘elektriciteit’ in het Nederlands, maar ook bijvoorbeeld in het Frans, Engels en Spaans.

Lees meer
Geschiedenis van de elektriciteit

Architectuur van de trafohuisjes

Voor het ontwerp van die eerste cabines werd vaak een architect onder de arm genomen die er een miniatuur huis van maakte met bakstenen muren en een pannendak. Niet verlegen om decoratieve elementen toe te voegen aan het ontwerp. Niet elk trafohuisje is uniek. De eerste elektriciteitsbedrijven hadden vaak een eigen architect in dienst. Daardoor werd eenzelfde model vaak meerdere keren gebouwd en zie je ook regionale verschillen. In de Antwerpse Kempen zijn de transformatorhuisjes over het algemeen vrijstaande, bovengrondse gebouwtjes.

De hoge torenvorm met rode baktenen muren en een zadeldak of plat dak is een veelvoorkomend type. De bekabeling komt bovenin de toren rechtstreeks van de bovengrondse hoogspanningskabels toe.

Lees meer
Architectuur van de trafohuisjes

In beeld

Hoe meer de bedrijven fuseerden en zeker vanaf 1976 toen Intercom de enige speler was voor elektriciteitsverdeling in de Kempen zie je meer en meer standaardisatie in de vorm en het uitzicht van de trafohuisjes. Ook de omslag naar prefab-gebouwen zet zich onomkeerbaar in. De functionaliteit en het financiële gaan primeren op de beeldkwaliteit. Er is ook geen nood meer aan marketing voor elektriciteit. De huidige maatschappij functioneert niet meer zonder.

Lees meer
In beeld

Greep uit de inventaris

De teller voor het aantal bakstenen trafohuisjes die vandaag nog in de Antwerpse Kempen staan en die we geïnventariseerd hebben, staat op 272. Er zijn verschillende manieren om naar de typologie van deze gebouwen te kijken en ze op te delen in categorieën. Wie was opdrachtgever voor de bouw of wat is het bouwjaar bijvoorbeeld. Een opdeling volgens de architecturale stijl waarin het gebouw ontworpen is, zou ook een goede typologie zijn. Maar telkens hadden we of te weinig data, of heel veel trafohuisjes die niet in 1 van de categorieën pasten. We hebben voor deze oefening dan gekozen om een opdeling in categorieën te maken die aangeeft hoe het gebouw vandaag in de straat staat: los van andere gebouwen (open), aan één ander gebouw (halfopen), tussen twee gebouwen (gesloten), ingewerkt in een ander gebouw (inpandig), enzovoort.

Lees meer
Greep uit de inventaris
Over het project

Over het project

In 2019 startte Erfgoed Noorderkempen met het verzamelen van gegevens over trafohuisjes. Ook elders in de Kempen bleven de bakstenen transformatorhuisjes niet onopgemerkt in vrijwillige en professionele erfgoedwerkingen. Niet veel later dan Erfgoed Noorderkempen startte Karel Jespers in de corona-lockdown met een eigen Kempense inventarisatie van de trafohuisjes. Als erfgoedvrijwilliger en hobbyfotograaf vond hij in de unieke gebouwtjes een boeiend onderzoeksthema. Zodra fietsen weer mogelijk was, ging Karel met zijn vrouw op pad en ontdekte hij een eerste exemplaar in Nieuwmoer in Kalmthout. Na wat speurwerk online vond hij de oproep van Caroline Daemen van Erfgoed Noorderkempen van hun project uit 2019 en dat betekende de start van Karel zijn speur- en fotografiewerk.

Lees meer